تالار گفتگو | انجمن ایرانی مطالعات سازمان ملل متحد

آتش‌سوزی جنگل‌های هیرکانی و تعهدات ناشی از رژیم میراث جهانی یونسکو و حقوق بین‌الملل محیط زیست

عرفان صفی پور پاکدهی - دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق بین الملل دانشگاه علامه طباطبایی

جنگل‌های هیرکانی، به‌عنوان یک میراث طبیعی چند میلیون ساله که قدمت آن‌ها بین ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال تخمین زده می‌شود، یکی از کهن‌ترین و ارزشمندترین اکوسیستم‌های پهن‌برگ جهان محسوب می‌شوند. این جنگل‌ها که در امتداد دریای خزر در ایران و جمهوری آذربایجان گسترده شده‌اند، در سال ۲۰۱۹ تحت معیار (ix) کنوانسیون ۱۹۷۲ میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیدند. این ثبت، ارزش جهانی برجسته (OUV) این منطقه را به‌عنوان «نمونه‌ای برجسته از فرآیندهای بوم‌شناختی و زیستی در تکامل اکوسیستم‌ها» تأیید می‌کند؛ ارزشی که ناشی از تنوع زیستی قابل توجه، وجود گونه‌های فسیلی (relict) و اندمیک است که به‌عنوان «ژن‌بان بی‌بدیل» عمل می‌کنند. (اینجا) وقوع آتش‌سوزی گسترده در منطقه الیت مرزن‌آباد چالوس در نوامبر ۲۰۲۵، نگرانی‌های جدی را در مورد تخریب این میراث کهن برانگیخت و به سرعت، ابعاد آن را از یک حادثه محلی به مسئله‌ای با تبعات بین‌المللی ارتقاء داد. پرسش مرکزی این است که این حریق، از منظر تعهدات سخت‌گیرانه ناشی از رژیم میراث جهانی و اصول کلیدی حقوق بین‌الملل محیط زیست، چگونه مورد ارزیابی قرار می‌گیرد و تا چه میزان کارآمدی سازوکارهای حفاظتی را به چالش می‌کشد.